Köln +49(0)221 94336530

Uprowadzenie dziecka w transgranicznych stosunkach prawnych

Uprowadzenie dziecka w transgranicznych stosunkach prawnych

W związku z rosnąca liczba związków, w których partnerzy pochodzą z rożnych krajów, wzrasta także potrzeba odpowiedzi na pytania odnośnie uregulowania stosunków rodziców z dziećmi w razie nieporozumień między partnerami. W wyniku emocji, które przypadają w udziale w takich sytuacjach, bywa, ze los dziecka nie jest rozstrzygany  w wyniku obopólnych porozumień, a na mocy jednostronnych działań rodzica. Dopóki brak jest stosownego orzeczenia sadu, prawo do decydowania o losie dziecka należy wspólnie do obu rodziców, w tym także do decydowanie o miejscu pobytu.  Stad każde przemieszczenie się z dzieckiem poza granice kraju, bez konsultacji z partnerem lub mimo jego dezaprobaty podpada pod definicję uprowadzenia dziecka za granice.

Republika Federalna Niemiec jest stroną wielu porozumień międzynarodowych przewidujących rozwiązania w obliczu takich internacjonalnych konfliktów, których przedmiotem jest opieka nad dzieckiem. Kluczowym aktem prawnym jest Konwencja haska z 25. października 1980 r. dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granice.

Cele Konwencji

Konwencja haska nie zajmuje się decydowaniem, któremu z rodziców powinna przysługiwać opieka nad dzieckiem. Przyświeca jej inny priorytet- przeciwdziałanie negatywnym skutkom międzynarodowego uprowadzenia lub zatrzymywania dziecka.  Celem postępowania wszczętego na podstawie Konwencji jest:

1)      Przywrócenie stanu faktycznego, jaki miał miejsce przed bezprawnym uprowadzeniem lub zatrzymaniem dziecka, czego praktycznym przejawem jest niezwłoczne sprowadzenie dziecka do państwa miejsca jego stałego pobytu. Organ orzekający państwa, do którego dziecko zostało bezprawnie uprowadzone lub w którym zostało bezprawnie zatrzymane jest obowiązany do zarządzenia jego niezwłocznego powrotu, jeśli dziecko nadal w tym państwie przebywa, a wniosek wpłynął przed upływem roku od momentu uprowadzenia lub zatrzymania dziecka. Powrót dziecka powinien zostać zarządzony nawet po upływie 1 roku, chyba że zachodzą czynniki, które zostaną omówione poniżej.

2)      Ochrona prawa do odwiedzin dziecka przyznanego określonej osobie przez prawo państwa miejsca stałego pobytu dziecka, naruszonego wskutek uniemożliwiania lub utrudnienia wykonywania tego prawa. Konwencja przewiduje obowiązek podjęcia działań w celu umożliwienia skutecznego wykonywania tego prawa

Dla realizacji celów Konwencji każde państwo, będące jej stroną wskazało organ centralny. Ich zadaniem jest współpraca na płaszczyźnie międzynarodowej z innymi organami w celu zapewnienia niezwłocznego powrotu dziecka. Praktycznym tego przejawem jest podejmowanie środków służących m.in. ustaleniu miejsca przebywania dziecka czy zarządzanie środków tymczasowych zapobiegających dalszym szkodom wynikającym z uprowadzenia czy zatrzymania małoletniego.

Uprowadzone dziecko, czyli właściwie kto?

Dziecko, będące w sferze zainteresowania niniejszej Konwencji powinno charakteryzować się tym, ze
- nie ukończyło 16 lat
- zostało bezprawnie uprowadzone (lub zatrzymane) z jednego państwa, będącego stroną Konwencji do innego państwa, również będącego stroną Konwencji

Kiedy uprowadzenie lub zatrzymanie dziecka jest bezprawne?

Jeżeli nastąpiło naruszenie prawa do opieki przyznanego przez ustawodawstwo (orzeczenie sądowe lub administracyjne albo ugodę mającą moc prawną) państwa, w którym dziecko miało miejsce stałego pobytu bezpośrednio przed uprowadzeniem lub zatrzymaniem oraz, jeżeli w chwili uprowadzenia lub zatrzymania prawo to było skutecznie wykonywane.

Nie tylko rodzic może wnioskować o powrót dziecka. Może to uczynić jakakolwiek osoba, instytucja lub inna organizacja utrzymująca, że dziecko zostało uprowadzone lub zatrzymane z naruszeniem prawa do opieki.

Kiedy powrót uprowadzonego lub zatrzymanego dziecka jest wymagany przez prawo?

Generalnie, zasadą jest, ze jeśli dziecko zostało bezprawnie zatrzymane lub uprowadzone, a od tej chwili do wpłynięcia wniosku nie minęło więcej niż 1 rok, odpowiedni organ Państwa będącego strona Konwencji zarządza niezwłoczne wydanie dziecka.

Istnieje 5 wyjątków, kiedy powrót dziecka jest niewskazany, mimo, że nastąpiło jego uprowadzenie lub zatrzymanie:

1. Gdy od chwili uprowadzenia do momentu wpłynięcia stosownego wniosku minął więcej niż 1 rok, ale zostało ustalone, ze dziecko przystosowało się już do nowego środowiska

2. Gdy osoba, organizacja lub instytucja uprawniona do opieki nad dzieckiem, faktycznie się nim nie opiekowała

3. Gdy istnieje poważne ryzyko, że powrót dziecka naraziłby je na szkodę fizyczną lub psychiczną albo w jakikolwiek inny sposób postawiłby je w sytuacji nie do zniesienia.

4. Władza sądowa lub administracyjna może również odmówić zarządzenia powrotu dziecka, jeżeli stwierdzi, że dziecko sprzeciwia się powrotowi oraz że osiągnęło ono wiek i stopień dojrzałości, przy którym właściwe jest uwzględnienie jego opinii.

5. Jeżeli zwrot nie byłby dopuszczony w świetle podstawowych zasad państwa wezwanego, dotyczących ochrony praw człowieka i podstawowych wolności.

Jak wygląda procedura złożenia wniosku?

Wyżej wymienione podmioty(rodzic, jakakolwiek osoba, instytucja lub inna organizacja utrzymująca, że dziecko zostało uprowadzone lub zatrzymane z naruszeniem prawa do opieki)  mogązwrócić się bądź do organu centralnego miejsca stałego pobytu dziecka, bądź organu centralnego każdego innego umawiającego się Państwa o pomoc w zapewnieniu powrotu dziecka.

W Niemczech organem tym jest Bundesjustizamt w Bonn. Wniosek też można złożyć z pomocą adwokata bezpośrednio do właściwego sądu rodzinnego. Trzeba jednak zwrócić uwagę na to, że spośród ponad 600 sądów rodzinnych w Niemczech jedynie 22 zajmują się sprawami o uprowadzenie.

W Polsce organem centralnym jest Ministerstwo Sprawiedliwości. Na stronie internetowej Ministerstwa znajdą Państwo informacje co do przygotowania wniosku, zaprezentowane w czytelny i łatwy do przyswojenia sposób.

Wnioski o powrót dziecka sporządzone na podstawie przepisów Konwencji są rozpoznawane przez właściwe organy (sądy lub organy administracyjne) państwa do którego dziecko zostało uprowadzone lub w którym zostało zatrzymane.

Uprowadzenie dziecka z Niemiec do Polski

Oto wymogi stawiane wnioskowi, wymagane do jego pozytywnego rozpatrzenia

  • Dziecko nie ukończyło jeszcze 16 roku życia
  • Bezpośrednio przed uprowadzeniem dziecko miało miejsce zamieszkania na terenie Niemiec
  • Wnioskujący rodzic ma prawo opieki nad dzieckiem przysługujące jemu niepodzielnie, lub przynajmniej podzielnie z drugim rodzicem, co więcej prawo to było przez niego wykonywane aż do momentu uprowadzenia lub zatrzymania
  • Konwencja haska była w mocy pomiędzy Niemcami a Polską w chwili uprowadzenia lub zatrzymania

Uprowadzenie dziecka z Polski do Niemiec

Wymogi te wyglądają analogicznie jak w przypadku uprowadzenia dziecka z Niemiec do Polski.

Jak przedstawiają się niezbędne tłumaczenia i koszty związane z postępowaniem?

Wniosek o zwrot dziecka lub o realizację prawa do odwiedzin sporządza się według  wzoru. Do wniosku należy załączyć wszystkie niezbędne dokumenty, w tym pełnomocnictwo dla organu centralnego państwa wezwanego, czyli państwa, w którym przebywa uprowadzone/zatrzymane dziecko.
Zarówno wniosek, jak i pełnomocnictwo powinny być podpisane przez wnioskodawcę. Całość dokumentów, wraz z wnioskiem, sporządza się w języku wnioskującego, a następnie należy przetłumaczyć je na język urzędowy państwa, w którym przebywa dziecko. Koszty tłumaczenia wniosku i załączonych dokumentów obciążają wnioskodawcę. Sprawy o powrót dziecka prowadzone na podstawie przepisów Konwencji zasadniczo nie pociągają konieczności poniesienia przez wnioskodawców kosztów postępowania sądowego. W niektórych państwach wnioskodawca jest nieodpłatnie reprezentowany w postępowaniu sądowym przez miejscowego adwokata lub prawnika. W niektórych krajach nieodpłatna pomoc przyznawana jest tylko osobom, które nie są w stanie ponieść kosztów wynajęcia adwokata, co powinno być wykazane za pomocą dokumentów uwiarygodniających złą sytuację materialną wnioskującego.

Jak przedstawiają się możliwości związane z mediacją?

Istnieje porozumienie zawarte pomiędzy Federalnym Ministerstwem Sprawiedliwości RFN a Ministerstwem Sprawiedliwości RP przewidujące, że w sprawach dotyczących konfliktów w zakresie:

  1. spraw prowadzonych na podstawie Konwencji haskiej z dnia 25 października 1980r. dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę
  2. wykonywania władzy rodzicielskiej,
  3. kontaktów z dziećmi w stosunkach polsko – niemieckich

zachodzi możliwość skorzystania z mediacji transgranicznej.

Mediacja transgraniczna możliwa jest w sprawach, gdy rodzice (opiekunowie) oraz dziecko, którego sytuacji dotyczy spór mają miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu w różnych państwach.
Informacji rodzicom (opiekunom) zainteresowanym mediacją w takich sprawach udzielają wskazani wyspecjalizowani pracownicy Ministerstwa Sprawiedliwości.